કેન્દ્રીય કેબિનેટે સામાજિક સહાય કાર્યક્રમ માટે પાંચ વર્ષમાં રૂ. ૫૩,૪૨૮ કરોડ મંજૂર કર્યા; દિવ્યાંગ પેન્શનની રકમ અને પાત્રતામાં સુધારો

નવી દિલ્હી, ૧૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬: દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓને મળતી સામાજિક સુરક્ષા સહાયમાં કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ ફેરફારોને મંજૂરી આપી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેન્દ્રીય કેબિનેટે દિવ્યાંગ પેન્શન માટેની લઘુતમ ઉંમરની શરત દૂર કરવાનો અને જરૂરી દિવ્યાંગતાની મર્યાદા ૮૦ ટકાથી ઘટાડીને ૪૦ ટકા કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આથી યોજનાની અન્ય શરતો પૂર્ણ કરનારા દિવ્યાંગ બાળકો પણ જન્મથી પેન્શન માટે પાત્ર બની શકશે.

૧૮ વર્ષની ઉંમર સુધી રાહ જોવાની શરત દૂર

અગાઉ કેન્દ્રીય દિવ્યાંગ પેન્શન યોજનામાં પાત્રતા માટે ઓછામાં ઓછી ૧૮ વર્ષની ઉંમર જરૂરી હતી. નવા નિર્ણય હેઠળ આ વયમર્યાદા દૂર કરવામાં આવી છે. સાથે જ ૪૦ ટકા કે તેથી વધુ પ્રમાણિત દિવ્યાંગતા ધરાવતી વ્યક્તિઓ માટે પાત્રતાનો માર્ગ ખુલશે. અગાઉ આ મર્યાદા ૮૦ ટકા હતી.

આ ફેરફારનો અર્થ એ છે કે પાત્ર પરિવારોનાં દિવ્યાંગ બાળકોને સહાય મેળવવા માટે પુખ્ત વય સુધી રાહ જોવી નહીં પડે. જોકે જન્મથી પાત્રતા મળવી એટલે દરેક બાળકના ખાતામાં આપમેળે પેન્શન જમા થવું નહીં; લાભ માટે યોજનાની લાગુ શરતો અને મંજૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી પડશે.

માસિક પેન્શન કેટલી રહેશે?

જાહેર થયેલી સુધારેલી સહાય મુજબ દિવ્યાંગ લાભાર્થીઓ માટે માસિક રકમ નીચે પ્રમાણે રહેશે:

લાભાર્થીની ઉંમર માસિક સહાય

જન્મથી ૭૯ વર્ષ સુધી રૂ. ૩૭૫

૮૦ વર્ષ અને તેથી વધુ રૂ. ૬૨૫

આ રકમ કેન્દ્રીય કાર્યક્રમ હેઠળ જાહેર કરાયેલી સહાય છે. તેને ગુજરાત સહિત કોઈ રાજ્યની વધારાની સહાય સાથે મળતી કુલ પેન્શન રકમ તરીકે સમજવી નહીં.

રૂ. ૫૩,૪૨૮ કરોડની જોગવાઈ કોના માટે?

કેબિનેટે રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાય કાર્યક્રમને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬–૨૭થી ૨૦૩૦–૩૧ સુધી ચાલુ રાખવા કુલ રૂ. ૫૩,૪૨૮ કરોડના ખર્ચને મંજૂરી આપી છે. આ સમગ્ર કાર્યક્રમની પાંચ વર્ષની જોગવાઈ છે. તેમાં દિવ્યાંગ પેન્શન ઉપરાંત વૃદ્ધ પેન્શન, વિધવા પેન્શન અને પરિવાર સહાય યોજનાનો પણ સમાવેશ થાય છે. વૃદ્ધ, વિધવા અને પરિવાર સહાય યોજનાઓ તેમના હાલના સ્વરૂપમાં ચાલુ રહેશે.

યોજનાઓનાં નામ પણ બદલાશે

રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાય કાર્યક્રમનું નામ હવે ‘પ્રધાનમંત્રી સામાજિક સહાયતા યોજના’ કરવામાં આવશે. દિવ્યાંગ પેન્શન યોજના ‘પ્રધાનમંત્રી દિવ્યાંગજન પેન્શન યોજના’ તરીકે ઓળખાશે. વૃદ્ધ, વિધવા અને પરિવાર લાભની યોજનાઓનાં નામોમાં પણ ફેરફારને મંજૂરી અપાઈ છે.

નવા નિયમોનો અમલ ક્યારે થશે?

અહેવાલ મુજબ સુધારેલી પાત્રતા, લાભાર્થીઓની સંખ્યા અને સહાયની રકમ અંગેની માર્ગદર્શિકા ત્રણ મહિનાની અંદર બહાર પાડીને અમલમાં મૂકવામાં આવશે. સમગ્ર કાર્યક્રમ હેઠળ દેશનાં તમામ ૩૬ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આશરે ૩.૨૦ કરોડ લાભાર્થીઓને આવરી લેવાનો અંદાજ છે. આ સંખ્યા સમગ્ર કાર્યક્રમની છે.

ગુજરાતના અરજદારો માટે શું ધ્યાનમાં રાખવું?

કેન્દ્રીય કેબિનેટની મંજૂરી બાદ ગુજરાતમાં અરજી, દસ્તાવેજો અને લાભ શરૂ થવાની ચોક્કસ પ્રક્રિયા માટે સંબંધિત વિભાગની અમલી સૂચનાઓ તપાસવી જરૂરી રહેશે. હાલ તપાસેલા સ્ત્રોતોમાં ગુજરાત માટે નવી અરજીની ચોક્કસ તારીખ કે અલગ અરજી લિંકની પુષ્ટિ મળી નથી.

ઉંમર અને દિવ્યાંગતાની મર્યાદામાં થયેલો સુધારો લાભનો વ્યાપ વધારશે. પરંતુ આવક, પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ અને અન્ય લાગુ પાત્રતા અંગેની અંતિમ વિગતો અમલી માર્ગદર્શિકાથી જ સ્પષ્ટ થશે.